podstawy języka esperanto

Podstawy języka esperanto, spróbujesz?

Esperanto jest jednym z tych języków, których zasady poznaje się niemal w kilka minut. Dlaczego? Ponieważ jak i polski zaliczany jest do grupy języków indoeuropejskich. Słowotwórstwo esperanta oparte zostało o rdzenie wyrazowe słów już istniejących, stąd, przystępując do nauki, znasz około dwadzieścia procent wyrazów. Znając inne języki (jak angielski, francuski, hiszpański, niemiecki, włoski i rosyjski), w zasadzie będziesz w stanie rozumieć esperanto. Oczywiście to uproszczenie, ale w tej bajce jest duże ziarnko prawdy. Dzięki niniejszemu wpisowi poznasz podstawy języka esperanto!

Tutaj przeczytasz o najważniejszych sztucznych językach w historii.

Podstawy języka esperanto  spróbujesz?

Język esperanto ma 28 liter, z których 22 są takie same, jak w języku polskim, i tak samo czytane, plus 6 dodatkowych, diakrytycznych: ĉ (czyt.: [cz]), ĝ [dż], ĥ [ch], ĵ [ż], ŝ [sz], ŭ [ł]. Wymowa dla Polaków nie stanowi problemu. Po prostu akcent pada na przedostatnią zgłoskę, a więc tak samo, jak i w polskim. Esperanto jest językiem aglutynacyjnym, co oznacza, że do rdzenia słowotwórczego dodaje się afiksy (przyrostki i przedrostki), z których tworzy się słowa. Np.: laboro ’praca’, labori – ’pracować’, laborejo ’miejsce pracy’, laboristo – ’pracownik’ itp.

Wszystkie rzeczowniki, za wyjątkiem osobowych, są nijakie i kończą się literą -O, np.: viro – ’mężczyzna’, polo ’Polak’, laboro ’praca’, pomo ’jabłko’, rido ’śmiech’, kuko – 'ciasto’.

Rodzaj żeński tworzymy używając przyrostek –IN, np.: virino – kobieta, polino – Polka. Liczbę mnogą tworzymy przez dodanie –J, np.: polinoj – Polki, pomoj – jabłka.

Zaimki osobowe to: mi – 'ja’; vi ’ty’, 'wy’; li – 'on’; ŝi – 'ona’; ĝi – ’ono, to (rzeczy, zwierzęta)’, ni – ’my’, ili ’oni’.

Przymiotniki mają końcówkę -A, np.: bela polino ’ładna Polka’; bona, sed laŭta laboro ’dobra, lecz głośna praca’; pura telero ’czysty talerz’.

Dodając przedrostek MAL- uzyskujemy odwrotność pojęcia, np.: malbelaj, malpuraj kaj malbonaj pomoj ’brzydkie, brudne i złe jabłka’.

Esperanto ma tylko trzy przypadki, lecz tylko jeden, biernik, sygnalizowany jest końcówką -N. Inne przypadki nie mają końcówek.

Przysłówki kończą się literą -E, np.: facile – ’łatwo’, malfacile – ’trudno’, laŭte – ’głośno’, mallaŭte – ’cicho’.

Bezokoliczniki kończą się literą -I, np.: fari ’robić’, manĝi ’jeść’, labori ’pracować’, ŝati – ’lubić’, ridi  ’śmiać się’, vidi  – ’widzieć’, skribi  ’pisać’, paroli  ’rozmawiać’.

Czasy

są trzy: teraźniejszy, końcówka -AS, przeszły -IS i przyszły -OS.

Tryb rozkazujący: -U, przypuszczający -US, np.: mi faras kukon  ’ja robię ciasto’; vi ŝatis ridi laŭte ’lubiłeś/lubiliście śmiać się głośno’; ŝi vidos belajn virojn ’ona zobaczy przystojnych mężczyzn’; skribu interesan libron ’napisz interesującą książkę’; ili manĝus bone, se ili havus purajn telerojn ’oni zjedliby dobrze, gdyby mieli czyste talerze’.

To oczywiście nie wszystko, ale też i nie mało. Chcąc wiedzieć więcej, zajrzyj na przykład tu: http://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_pola.html