Święta Bożego Narodzenia w Serbii

Zapraszamy Was do przeczytania artykułu, z którego dowiecie się, jak wyglądają święta Bożego Narodzenia w Serbii!

Gdy dookoła Was rozbrzmiewają świąteczne piosenki, zaczynają się świąteczne porządki, a w domu unosi się zapach pierniczków, ciast i różnych innych dań, to z pewnością dla większości z Was niezwykle radosny czas. Czekacie z niecierpliwością na wigilijny wieczór, na ubieranie choinki, jedzenie dwunastu potraw, dzielenie się opłatkiem czy otwieranie prezentów. A może zastanawiacie się jakie tradycje bożonarodzeniowe występują w innych krajach słowiańskich? Z tego artykułu dowiecie się, jak wyglądają Święta Bożego Narodzenia w Serbii. Spora część przedstawionych przez nas tradycji jest także obecna w innych krajach południowosłowiańskich, takich jak Chorwacja czy Słowenia. 

Każdy kraj na świecie ma swoje tradycje świąteczne. Niektóre z nich są bardzo podobne do naszych, inne zaś zupełnie różne, ale pewne jest to, że wszystkie są wyjątkowe. Różnicę na pewno widać w datach.

Wigilię w Serbii obchodzi się 6 stycznia, a nie 24 grudnia, ponieważ dominującym wyznaniem w Serbii jest prawosławie. Z tego powodu Serbowie mają święta według kalendarza juliańskiego. Jednak tak samo jak u nas święta Bożego Narodzenia trwają trzy dni. Święta po serbsku nazywają się Božić, a Wigilia nosi nazwę Badnji Dan. Nazwa ta pochodzi od Badnjaka.

Badnjak

Jest to drewno, najczęściej dębowe, ścinane według tradycji w wigilijny poranek. Sposób ścinania badnjaka jest ściśle określony. Najpierw należy trzy razy oblać drzewo czerwonym winem, przeżegnać się i odmówić modlitwę. Następnie trzeba uderzać je siekierą w ten sposób, aby upadło w kierunku wschodu. Obyczaj głosi, że drzewo powinno upaść po trzech uderzeniach, więc na badnjak zazwyczaj wybiera się jedno z młodszych drzew. Pierwszy odłamek drewna, który po ścięciu upadnie na ziemię, Serbowie zabierają ze sobą do domu i przechowują go przez cały kolejny rok. Symbolizuje on szczęście, zdrowie i spokój domowników. Tego samego dnia wieczorem ścięte drewno zostaje wykorzystane do ognisk, które są rozpalane przed cerkwiami w niemal każdym serbskim mieście.  

Položajnik

Kolejny ciekawy bożonarodzeniowy zwyczaj wśród Serbów wiąże się z osobą, która jako pierwsza przekracza próg domu w dzień Bożego NarodzeniaOsoba ta nazywa się položajnikZgodnie z tradycją musi to być mężczyzna, gdyż to on ma przynieść do domu szczęście i dobrobyt. Natomiast uważa się, że jeśli osobą tą będzie kobieta, przyniesie to domu zło i nieszczęście. W związku z tym w wielu miejscach zwyczajowo položajnik jest bliskim znajomym lub krewnym domowników. Wcześniej strony ustalają między sobą, że to właśnie ta osoba wkroczy do domu przyjęło się, że musi być to ktoś mający dobry charakter. Položajnika trzeba odpowiednio ugościć piciem oraz jedzeniem, a gospodyni domu powinna posypać go zbożem symbolizuje to dostatek w nadchodzącym roku. Na końcu domownicy obdarowują gościa, najczęściej kiełbasą lub ciastami. 

Česnica

Głównym wypiekiem, którego nie może zabraknąć na serbskim świątecznym stole, jest česnicaJej przygotowanie jest jedną z najważniejszych tradycji w Serbii. Česnicę robi się na dwa sposoby: na słono jako chleb lub na słodko jako ciasto. Na słodko piecze się ją głównie w Wojwodinie (północnej części Serbii)Česnicę piecze się w Wigilię lub o poranku w dzień Bożego NarodzeniaPrzygotowując ciasto, Serbowie starają się trzymać pewnych zasad. W niektórych rejonach wodę na ciasto dostarcza się w Boże Narodzenie przed świtem ze źródła lub studni, do której wrzuca się garść ziarna. Wodę tę nazywa się silną wodą”mającą dobroczynną moc. Zwyczaj nakazuje też, by mąka była brana z pełnego worka lub opakowania. Natomiast osoba, która przyrządza česnicę, powinna wykąpać się przed przygotowywaniem ciasta.

Zgodnie z tradycją do ciasta wkłada się pieniążek, a w niektórych częściach Serbii także inne rzeczy, na przykład ziarna zbóż i fasoli albo figurki z drewna przypominające zwierzęta. Uważa się, że osoba, która znajdzie ten przedmiot w swoim kawałku česnicy, będzie miała szczęście i dostatek w przyszłym roku. 

Korinđanje

W Serbii istnieje tradycja bardzo podobna do naszej. Jest ona rozpowszechniona głównie w Wojwodine i nazywana jest korinđanjem ‘kolędowaniem’. Polega ona na tym, że w Wigilię dzieci w przebraniach chodzą po domach i śpiewają lub recytują krótkie, rymowane i żartobliwe wierszyki… co ciekawe, często wulgarne. Dzieci w nagrodę dostają zazwyczaj suszone śliwki, jabłka, ciasto lub od niedawna także pieniądze.

Wieczór wigilijny

Tuż przed wieczerzą Wigilijną Serbowie odmawiają modlitwy i odśpiewują tropar. Jest to poetycki, krótki, rymowany śpiew liturgiczny, który przybliża nam historię i znaczenie danego święta, świętego lub wydarzenia. Następnie składają sobie świąteczne życzenia i dopiero wtedy zasiadają do stołu. Na wigilijnym stole powinno znaleźć się dwanaście potraw.

Tradycyjnym posiłkiem wigilijnym w Serbii jest badnjačka pogača ‘tort wigilijny’. To nic innego jak chleb, który symbolizuje Jezusa Chrystusa. Popularnymi wigilijnymi daniami są także: 

  • riblja čorba – ‘zupa rybna’,  
  • prebranac – serbski przepis na zapiekaną fasolę,
  • salata od kiselog kupusa – ‘surówka z kiszonej kapusty’,
  • salata od krompira –‘sałatka z ziemniaków’, 
  • rezanci sa orasima  –‘makaron z orzechami’,  
  • różne potrawy z kiszonej kapusty (między innymi pita),
  • świeże i suszone owoce,
  • baklava bakława (z miodem i orzechami).

Na wigilijnym stole oprócz potraw stawia się również świecę oraz naczynie, w którym znajdują się cztery duże, żółte jabłka, pszenica, kukurydza, pieniądze, suszone śliwki oraz orzechy. Produkty te mają przedstawiać powodzenie w nadchodzącym roku. 

Boże Narodzenie w Serbii

Serbowie w dzień Bożego Narodzenia witają się słowami: „Hristos se rodi” – ‘Chrystus się rodzi’,  a odpowiadają: „Vaistinu se rodi” – ‘Zaprawdę się rodzi’ [w Wielkanoc prawosławni witają się podobnymi słowami: Chrystus zmartwychwstał, zaprawdę zmartwychwstał – red.]. Według tradycji w Boże Narodzenie posypuje się podłogę słomą, żeby stworzyć w domu skromną atmosferę symbolizującą miejsce narodzin Jezusa Chrystusa. 

Ponadto w Serbii nie sprząta się domów aż do drugiego dnia Świąt. W Serbii nie ma tradycji dawania dzieciom prezentów na Boże Narodzenie. Jeśli oczywiście rodzice chcą dać dziecku prezent, mogą to zrobić, lecz nie jest to żaden obyczaj. Natomiast w większości serbskich rodzin dzieci są obdarowywane prezentami dopiero na Nowy Rok.

Zakończenie

Wielu z nas nie wyobraża sobie Wigilii bez karpia, pierogów z kapustą i grzybami czy dzielenia się opłatkiem. Serbowie również przywiązują dużą wagę do swoich świątecznych tradycji. Większość z nich nie wyobraża sobie wigilijnego poranka bez ścinania badnjakaświątecznego stołu bez pięknie zdobionej česnicy czy należnego ugoszczenia w swych progach položajnika.  Zarówno w Serbii, jak i w Polsce ten czas jest czasem przeznaczonym dla najbliższych: czasem na długie rozmowy czy wspólne jedzenieMamy nadzieję, że Ci z Was, którzy nie wiedzieli zbyt wiele o świętach Bożego Narodzenia w Serbii, z tego artykułu sporo się o nich dowiedzieli. Z kolei Ciktórzy coś już wiedzieli, pogłębili swoją wiedzę na ten temat.

Życzymy Wam wesołych i przede wszystkim zdrowych Świąt! 

Kasia i Erwin

Źródła:

https://pismofolkowe.pl/artykul/prawoslawna-wigilia-i-boze-narodzenie-w-serbii-5276

https://siscia.hr/bozicni-polozajnik/

https://www.yumama.com/porodica/zivot-porodice/12094-badnje-vece-sta-treba-da-se-nadje-na-trpezi.html

https://www.stvarukusa.rs/

A jeśli chcecie poczytać o zwyczajach z innych regionów, to polecamy artykuł Kuby Wysockiego Katalońskie Boże Narodzenie 🎄

Katarzyna Królikowska | Erwin Tadeusiak

Studenci filologii słowiańskiej na Uniwersytecie Łódzkim z językami kierunkowymi serbskim i słoweńskim. Prywatnie narzeczeni, pasjonaci podróży, poznawania nowych kultur oraz miłośnicy jedzenia. Ponadto Kasia – animatorka dla dzieci, pasjonatka gotowania, roślin oraz zdrowego stylu życia. Erwin – pasjonat nauki języków, piłki nożnej oraz Katalonii i jej kultury. Wspólne zainteresowanie Bałkanami chcą wykorzystać, aby podzielić się z czytelnikami wiedzą o tym jedynym w swoim rodzaju regionie.