Czarnog贸ra, j臋zyk czarnog贸rski, flaga Czarnog贸ry

Czarnog贸ra: Co zaskakuje? Jaki jest j臋zyk czarnog贸rski (i czy w og贸le istnieje)?

Interesuje Ci臋 temat Czarnog贸ry? Po powrocie z urlopu t臋sknisz za czarnog贸rskim wybrze偶em, czujesz, 偶e zafascynowa艂a Ci臋 Czarnog贸ra i chcesz dowiedzie膰 si臋 wi臋cej? A mo偶e dopiero si臋 tam wybierasz? Trzeba przyzna膰, 偶e Czarnog贸ra to ma艂y, lecz fascynuj膮cy kraj. Jak ma艂y 鈥 mo偶esz si臋 zastanawia膰 鈥 ca艂y kraj jest wielko艣ci wojew贸dztwa lubuskiego. Jaka Czarnog贸ra jest naprawd臋? Czy istnieje j臋zyk czarnog贸rski? I czy Chorwat dogada si臋 z Czarnog贸rcem? Na te i wiele wi臋cej pyta艅 odpowiedzia艂a nam Karolina Urba艅ska, t艂umaczka i pasjonatka j臋zyk贸w ba艂ka艅skich w rozmowie z Patrykiem, za艂o偶ycielem J臋zykowe Si艂ki.

W tym artykule podsumowali艣my najciekawsze w膮tki i odpowiedzieli艣my na najwa偶niejsze pytania dotycz膮ce Czarnog贸ry i j臋zyka czarnog贸rskiego.

馃敶 Ca艂ej rozmowy mo偶esz pos艂ucha膰 na:


Czy istnieje j臋zyk czarnog贸rski? 馃嚥馃嚜

Zapytali艣my Karolin臋, kt贸ra na co dzie艅 mieszka w Czarnog贸rze, czy istnieje j臋zyk czarnog贸rski i okaza艂o si臋, 偶e jest to bardziej zawi艂y temat ni偶 nam si臋 wydawa艂o. Nie tylko ze strony j臋zykoznawczej, ale r贸wnie偶 geopolitycznej.

Karolina m贸wi tak:

Niekt贸rzy nie uznaj膮 tego j臋zyka, a uwa偶aj膮, 偶e to jest dialekt j臋zyka serbskiego. Niekt贸rzy m贸wi膮, 偶e to jest serbski tylko w wymowie ijekawskiej. Jest jednak te偶 spora cz臋艣膰 j臋zykoznawc贸w czy cz臋艣膰 spo艂ecze艅stwa, kt贸ra upiera si臋 przy tym, 偶e jest to j臋zyk odr臋bny i chc膮, 偶eby on jako taki funkcjonowa艂, 偶eby by艂 nazywany j臋zykiem czarnog贸rskim.

Zak艂adaj膮c, 偶e istnieje… czym j臋zyk czarnog贸rski r贸偶ni si臋 od innych j臋zyk贸w ba艂ka艅skich?

Czarnog贸rski alfabet ma 32 znaki, a nie 30 jak np. j臋zyk serbski. Mo偶emy wyr贸偶ni膰 w nim dwie dodatkowe litery 鈥炁涒 i 鈥炁衡, kt贸re wyst臋puj膮 r贸wnie偶 w j臋zyku polskim. W wielu miejscach, gdzie w j臋zyku chorwackim czy serbskim pojawia si臋 litera „s”, w Czarnog贸rze zobaczymy 鈥炁涒.

Zar贸wno j臋zyk czarnog贸rski, jak i np. chorwacki, bo艣niacki czy serbski s膮 oparte o dialekt sztokawski. Natomiast wymowa w Czarnog贸rze jest ijekawska, to znaczy taka sama jak w Chorwacji.

Dialekt sztokawski ma trzy warianty wynikaj膮ce z wymowy. Wyr贸偶niamy wariant: ijekawski, ekawski oraz ikawski. W Chorwacji, Czarnog贸rze i w Bo艣ni i Hercegowinie g艂贸wnie m贸wi si臋 ijekawic膮, a w Serbii dominuj膮c膮 wymow膮 jest ekavica. Ikavica wyst臋puje natomiast na wybrze偶u Chorwacji (r贸wnie偶 w Dalmacji), ale te偶 mo偶na j膮 us艂ysze膰 na wybrze偶u w Czarnog贸rze.

馃嚥馃嚜 馃嚪馃嚫 馃嚟馃嚪 Czarnog贸ra, Serbia, Chorwacja: jak rozr贸偶ni膰 ich j臋zyki?

R贸偶nice 艂atwo mo偶na dostrzec na przyk艂adzie s艂owa 鈥榖ardzo dzi臋kuj臋鈥. Po chorwacku, czarnog贸rsku i bo艣niacku b臋dzie one brzmia艂o hvala lijepa, Serbowie powiedz膮 hvala lepa, a na wybrze偶u Chorwacji us艂yszysz hvala lipa.


馃嚟馃嚪 Wi臋cej o dialektach Chorwacji przeczytasz tutaj 猬囷笍:


Trzeba zaznaczy膰, 偶e j臋zyki te s膮 do siebie bardzo zbli偶one, ale mimo to podczas rozmowy cz臋sto warto si臋 zastanowi膰, z kim rozmawiamy i w jakim j臋zyku rozmawiamy, 偶eby niepotrzebnie nie wszcz膮膰 dyskusji politycznej (je艣li wolimy takowej unikn膮膰 oczywi艣cie).

Patrz膮c z perspektywy mieszkanki Czarnog贸ry Karolina zauwa偶y艂a, 偶e przyj臋艂o si臋 stwierdzenie 鈥nasz j臋zyk鈥 do okre艣lenia j臋zyka czarnog贸rskiego: 鈥濴udzie maj膮 艣wiadomo艣膰 tego, 偶e te j臋zyki s膮 bardzo zbli偶one do siebie i te r贸偶nice mogliby艣my przedstawia膰 na zasadzie dialekt贸w czy regionalizm贸w, dlatego niekt贸rzy wci膮偶 opowiadaj膮 si臋 za tym, 偶eby te cztery j臋zyki (chorwacki, serbski, czarnog贸rski i bo艣niacki) mimo wszystko funkcjonowa艂y w ramach jednego j臋zyka. W 2017 roku powsta艂a nawet deklaracja o wsp贸lnym j臋zyku, kt贸r膮 podpisa艂o bardzo du偶o os贸b zwi膮zanych w艂a艣nie z j臋zykoznawstwem, kultur膮 czy histori膮, 偶eby odej艣膰 od tego rozdzielania, poniewa偶 tak naprawd臋 rozdzielanie tych j臋zyk贸w i na si艂臋 zmienianie jakich艣 s艂贸w i wymazywanie podobie艅stw mi臋dzy nimi, 偶eby pokaza膰, 偶e zupe艂nie si臋 r贸偶nimy… doprowadza do pog艂臋biania nacjonalizmu i niech臋ci wobec u偶ytkownik贸w danych j臋zyk贸w.鈥

Nasza rozm贸wczyni podsumowuje, 偶e polityka j臋zykowa cz臋sto dochodzi do g艂osu cz臋艣ciej ni偶 merytoryka.


Pssst鈥 Je艣li interesuj膮 Ci臋 tego typu j臋zykowo-kulturowo-spo艂eczne tre艣ci, warto doda膰, 偶e na naszym Portalu znajdziesz te偶 artyku艂 o mozaice j臋zykowej Szwajcarii馃嚚馃嚟. Dlaczego mozaice? Bo przeplataj膮 si臋 tam a偶 4 r贸偶ne j臋zyki! Je艣li interesuj膮 Ci臋 inne warianty niemieckiego, zajrzyj r贸wnie偶 do przewodnika po dialekcie austriackim聽馃嚘馃嚬, z kt贸rego dowiesz si臋 mi臋dzy innymi, czy Niemcy i Austriacy si臋 rozumiej膮.


Zapytali艣my Karolin臋, dlaczego nie mo偶na przyj膮膰, 偶e j臋zyk czarnog贸rski, chorwacki, serbski i bo艣niacki b臋d膮 j臋zykiem policentrycznym z聽czterema聽wariantami?

Karolina t艂umaczy, 偶e sytuacja na Ba艂kanach jest do艣膰 unikatowa: 鈥…jest to 艣ci艣le zwi膮zane z polityk膮 j臋zykow膮 i z wydarzeniami XX wieku. Niestety wci膮偶 bardzo du偶o os贸b, kiedy my艣li o j臋zyku np. serbsko-chorwackim, to od razu wi膮偶e to z Jugos艂awi膮. Wielu ludzi nie potrafi oddzieli膰 kwestii j臋zykowych i politycznych. I st膮d dochodzi do podzia艂贸w i niepotrzebnego zupe艂nie pluralizmu j臋zykowego, kiedy np. Chorwacja w 1991 roku oficjalnie sta艂a si臋 pa艅stwem niezale偶nym, natychmiast zacz臋to te偶 pracowa膰 nad tym j臋zykiem. Chodzi艂o o to, 偶eby postawi膰 swego rodzaju granic臋 mi臋dzy chorwackim a serbskim. I wtedy Chorwaci zacz臋li si臋ga膰 do bardzo archaicznych s艂贸w, wymy艣la膰 nowe s艂owa. I te s艂owa si臋 w艂a艣ciwie nie przyj臋艂y i do dzi艣 ludzi 艣miesz膮. Na przyk艂ad: kiedy polecisz do Chorwacji, to zobaczysz, 偶e na lotnisku jest napisane zra膷na luka, a na samolot powinno si臋 m贸wi膰 zrakoplov. Natomiast nikt tak nie m贸wi i w j臋zyku potocznym w codziennych rozmowach ludzie po prostu powiedz膮 i powiedz膮 aerodrom i avion.鈥

Co na ten temat uwa偶aj膮 sami Czarnog贸rcy?

鈥濨ardzo cz臋sto, kiedy rozmawiam z Czarnog贸rcami o tym, jakie jest ich zdanie, je艣li chodzi o j臋zyk czarnog贸rski, to oni nawet nie nazywaj膮 tego j臋zyka, tylko m贸wi膮: wiesz Karolina, to jest tak 鈥 m贸wisz takim j臋zykiem, jakiego nauczyli ci臋 w domu. Aby rozwi膮za膰 ten problem nazewnictwa w szko艂ach przez d艂ugi czas funkcjonowa艂o po prostu okre艣lenie j臋zyk ojczysty i tak te偶 nazywa艂 si臋 przedmiot szkolny.”

Jaki j臋zyk obowi膮zuje w takim razie w czarnog贸rskich szko艂ach?

Karolina wspomina czasy pandemii, kiedy na ekranie telewizora zobaczy艂a, 偶e zaj臋cia online odbywaj膮 si臋 z j臋zyka czarnog贸rsko-serbsko-bo艣niacko-chorwackiego. Taki zapis jest najbardziej neutralny i nikogo nie obrazi. Rozszerzona nazwa jest coraz cz臋艣ciej u偶ywana, kiedy m贸wi si臋 o j臋zykach kraj贸w by艂ej Jugos艂awii. Czy to dobrze? Czy to 藕le? Czy ma to wi臋ksze znaczenie? Odpowied藕 na to pytanie pozostawiamy ju偶 Tobie J臋zykowa Si艂aczko, J臋zykowy Si艂aczu.


PS Zobacz, jak wygl膮da sytuacja w bo艣niackich szko艂ach 馃嚙馃嚘 馃彨 馃槸
(w odcinku od 38:57)


鉁嶏笍 A Ty 鈥 jak uwa偶asz? Czy chorwacki, czarnog贸rski, bo艣niacki i serbski b臋d膮 kiedy艣 funkcjonowa膰 jako j臋zyk policentryczny z r贸偶nymi wariantami jak niemiecki, angielski, hiszpa艅ski czy portugalski? 馃 Podziel si臋 swoj膮 opini膮 w komentarzu!


Skoro zainteresowa艂 Ci臋 tekst, o tym w jakim j臋zyku m贸wi si臋 w Czarnog贸rze, bardzo mo偶liwe, 偶e poni偶sze artyku艂y J臋zykowej Si艂ki r贸wnie偶 mog膮 okaza膰 si臋 dla Ciebie warto艣ciowe (kliknij tytu艂, aby przej艣膰 do tekstu):

  1. W jakim j臋zyku m贸wi si臋 w Mo艂dawii?
  2. W jakim j臋zyku m贸wi si臋 w Belgii?
  3. W jakim j臋zyku m贸wi si臋 w Brazylii?

Redakcja

Wierzymy, 偶e nauka j臋zyk贸w mo偶e by膰 przyjemno艣ci膮. 呕e otwarto艣膰 na ludzi i kultury jest si艂膮 nap臋dow膮 nowoczesnego 艣wiata. Inspirujemy Polak贸w do nauki j臋zyk贸w. Z nami 偶aden j臋zyk nie jest obcy!

Dodaj komentarz

Tw贸j adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola s膮 oznaczone *

Do艂膮cz do 28 000+ os贸b, kt贸re co 艣rod臋 otrzymuj膮 ode mnie newsletter z najlepszymi metodami nauki j臋zyk贸w, kt贸re opracowuj臋 jako mgr psycholog z do艣wiadczeniem w samodzielnej nauce 11 j臋zyk贸w. 馃摤 猸愶笍 Praktyczna wiedza, co tydzie艅, prosto do Twojej skrzynki mailowej. 猸愶笍