Same same (but different)

“Takie samo, ale inne” – oksymoron? Nie w Tajlandii.

Kiedy w Tajlandii wybierzesz się na targ albo poprosisz kogoś o wskazówki, prędzej czy później usłyszysz legendarny zwrot: Same same!

  • Czy to prawdziwy jedwab? – Same same!
  • Czy tam jest ta słynna świątynia? – Same same!

I kiedy “jedwab” okazuje się wiskozą, a zamiast do świątyni z przewodnika trafiasz do takiej, o której wszyscy zapomnieli, możesz zadać sobie pytanie: czemu mnie oszukali? Jeśli to pytanie zadasz nie sobie, ale Tajce lub Tajowi, popełnisz dwa błędy:

  1. Okazując gniew, okażesz słabość – stracisz twarz i szacunek rozmówcy;
  2. Zakładając oszustwo, możesz wcale nie mieć racji!

Same same to ‘takie samo’ tylko po angielsku. Tajowie tłumaczą sobie ten zwrot trochę inaczej i kiedy ich o to dopytasz, z rozbrajającym uśmiechem oświadczą: Same same, but different! Takie samo, ale inne. Sęk w tym, że dokładnie to mieli na myśli.

Same same = Tak samo?

Jak powiedzieć po tajsku, że coś jest takie samo? Najprościej tak:

  1. เหมือน [muyan] – np. ดูเหมือนกัน [duu muyan gan] – ‘wyglądać tak samo’;
  2. เช่น [czen] – np. เช่นเดิม [czen dym] – ‘(tak) jak dawniej’.

Problem w tym, że oba te słowa oprócz ‘takie samo’ mogą również oznaczać… ‘podobne’. Co więcej, słowo เช่น to też ‘przykład’. Dlaczego? Tajowie rzadko wydają kategoryczne osądy. Co, jeśli się pomylą? Stracą twarz! Najbezpieczniej byłoby uniknąć odpowiedzi, ale wtedy… tak, wtedy też straciliby twarz, a w Tajlandii nie ma większej towarzyskiej katastrofy, niż utrata twarzy. Eleganckim wyjściem z tej sytuacji jest odpowiedź, która pozostawi “trochę” miejsca na interpretację.

Niuanse tajskiej kultury i ich odbicie w języku tajskim są jednak tylko powierzchownym wyjaśnieniem, dlaczego same same często znaczy też different. Druga przyczyna leży głębiej: w zjawisku reduplikacji.

Same same = Inaczej!

Reduplikacja to powtórzenie całości lub części wyrazu, zmieniające sens wypowiedzi. W języku tajskim właśnie tak się dzieje, ale zamiast dwa razy zapisywać ten sam wyraz, wystarczy postawić jeden znak:  Konsekwencje są jednak mało przewidywalne, bo powtarzając wyraz możemy jego znaczenie zmienić na skrajnie odmienne sposoby:

  • pomnożyć – เด็ก [dek] to ‘dziecko’, ale เด็ก ๆ [dek-dek] to ‘dzieci’;
  • wzmocnić – มาก [maak] to ‘dużo’ lub ‘bardzo’, ale มาก ๆ [maak-maak] to już naprawdę bardzo dużo;
  • osłabić – สีแดง [sii deeng] to ‘czerwony’, ale สีแดง ๆ [sii deeng-deeng] to ‘czerwonawy’… lub ‘bardzo czerwony’ – zależnie od kontekstu.

Co ciekawe, niemal identyczne zasady przyjęli ludzie w zupełnie innym, całkowicie odizolowanym zakątku świata: Maorysi w Nowej Zelandii.

Owijanie w bawełnę

Kiedy sprzedawca – który myśli po tajsku – zapewnia nas, że ten “jedwabny” szal jest same same, może chcieć nam przekazać kilka różnych rzeczy:

  • to jest jedwabny szal,
  • to nie jest jedwabny szal, ale przecież tak wygląda,
  • nie wiem, czy to na pewno jest jedwabny szal, ale mówię tak żeby nie stracić twarzy.

Ostatecznie, jeśli ten szal jest ładny, to co za różnica? 🙂

Ręcznie tkany tajski jedwab (JJ Harrison/Creative Commons)

Jeśli różnica jest dla Ciebie ważna, Tajowie znają pewną metodę: ไหมใหม่ไม่ไหม้ไหม [maj maj maj maj maj] – “Surowy jedwab nie płonie, prawda?”

Prawda, ale nie próbuj tego w domu. Szkoda ładnego szala.


Wymowa tajskich słów, którą przedstawiam w moich tekstach, jest celowo uproszczona i zapisana tak, żeby polskojęzyczny czytelnik bez specjalistycznej wiedzy językowej mógł ją naśladować. Świadomie pomijam tony oraz niuanse tajskich samogłosek, które nie mają odpowiedników w języku polskim, ponieważ ich poprawne rozróżnianie wymaga zaawansowanej nauki.

Dawid Zastrożny

Projektant UX, językoznawca, tłumacz języka angielskiego i tajskiego. Tłumaczył Ambasadora Królestwa Tajlandii i sprzedawał lampy na tajskim targu. Autor książki "Tajlandia bez przewodnika", publikował w National Geographic. Podróżuje od Arktyki po południowy Pacyfik i uczy się tam nowych języków.